مراسم ازدواج در بین قوم ترکمن خراسان شمالی

رسومات کامل عروسی در بین ترکمن های جرگلان خراسان شمالی +تصاویر


به گزارش راه ساجده، رسومات کامل عروسی قوم ترکمن خراسان شمالی در گزارشی تقدیم تان می شود:

 

قیز دیله‌مک ( خواستگاری از دختر):

در این مرحله که به آن «آغیز اورماق» نیز گفته می شود، خانوادهٔ پسر پس از مشاوره و اتخاذ تصمیم برای عروسی پسرشان، چند نفر از افراد ریش سفید و معتمد را که «سووچی» یا یاش اولی می نامند، به خانهٔ عروس می فرستند، پس از صرف چای و خوردن نان ـ که معمول ترین رسم ترکمن ها در پذیرایی از مهمان است ـ یکی از سووچی ها رو به پدر خانواده می گوید که ما حامل خبری هستیم.

خانوادهٔ دختر دم بخت که معمولاً با دیدن این افراد، منتظر این جمله است، در پاسخ می گوید: «خوش خبرنگیزی آیدینگ!» (منتظر شنیدن خبر خوش شما هستیم) و سووچی ها نیز خبر را با این عبارات بیان می کنند:« قیزی نگیزی دیله مأگه گلدیک» و یا «قوداچیلیقا فلانی یول لادی» و یا «فلانی قیزینگیزدان طماکین» ( به این مفهوم که فلان خانواده ما را برای خواستگاری از دختر شما فرستاده است).

 به این ترتیب صحبت های مقدماتی آغاز می شود و سرانجام این صحبت ها با بررسی بیشتر این موضوع از سوی خانوادهٔ دختر به پایان می رسد و سووچی ها می روند تا چند روز بعد برای شنیدن نتیجهٔ بررسی ها و مشاورات، دوباره به آنجا برگردند.

 

 

در این مرحله صحبت از مهریه نمی شود، اگر پسر مورد پسند خانوادهٔ دختر نباشد به بیان بهانه های مختلف این موضوع را مستقیماً و یا به شکل غیرمستقیم به اطلاع سووچی ها و یا خانوادهٔ پسر می رسانند.

پس از گذشت یکی دو روز، سووچی ها دوباره برمی گردند و این بار در بارهٔ شیرب ها (قالینگ / قیزینگ بهاسی) و زمان عروسی صحبت به میان می آید.

 

مبلغ شیربها:

هم اکنون شیربهای دختر به این گونه است:

اگر این وصلت بین خویشاوند باشد، یک الی ۱۴ میلیون تومان است و اگر دو طرف غیر خویشاوند و غریبه باشند، این مبلغ بین بیشتر از این مقدار است.

رسم بر این است که در همین مرحله و پس از اعلام شیربها، سووچی ها از خانوادهٔ دختر می خواهند به حرمت ریش سفیدانی که در ترکیب سووچی ها قرار دارند، این رقم را کاهش دهد و خانوادهٔ دختر غالبا مقداری از مبلغ را از کل رقم کم می کند و می گوید که در مرحلهٔ شیرینی خوری و «شیطان گچمز» نیز از کل مبلغ، مقداری را کم خواهد کرد.

همان روز، با بررسی روزهای سعد و نحس، روز عروسی را نیز تعیین می کنند که غالباً این امر برای یک الی یک و نیم سال بعد در نظر گرفته می شود.

 

 

وقتی خبر به خانوادهٔ پسر می رسد، آنها نیز ضمن اطلاع به اقوام و خویشان خود، روزی را برای عقد و نکاح که به آن «نکاح تویی» می گویند، تعیین می کنند. پس از تعیین روز «نکاح تویی»، خانوادهٔ پسر، جوانانی را برای دعوت خانواده ها به درب منازل می فرستد و هر کدام از آن جوانان، محدودهٔ مورد نظر را بین خود مشخص می کنند و با در دست داشتن چوبی به دست، به در خانه ها رفته و آنها را برای شرکت در جشن «نکاح تویی» دعوت می کنند. خانوادهٔ پسر علاوه بر این، به منظور دعوت از زنان و دختران جهت شرکت در این جشن، غالباً یک دختر را به همراه یک زن (ترجیحاً یکی از عروسان جوان خانوادهٔ پسر) به در خانه ها می فرستد که این رسم بیشتر در بین طایفه تکه رواج دارد،  از آن طرف، خانوادهٔ دختر نیز برای برگزاری جشنی کوچک ـ که به آن «قیز ساتماق» و یا «قودا ـ قوم بولماق» تدارک می بینند. منتها این جشن، کوچکتر از جشنی است که در خانوادهٔ پسر برگزار خواهد شد.

 

نکاح تویی:

در روز برگزاری «نکاح تویی» خانوادهٔ پسر گوسفندی ذبح کرده و سینهٔ آنرا که به آن «دؤش» می گویند البته بعضی مواقع یک مرغ کامل را، با تشریفاتی که در ذیل می آید، به خانوادهٔ دختر می فرستد.

یک مرد و چند زن از طرف خانوادهٔ پسر سینهٔ گوسفند ذبح شده یا مرغ را به همراه یک کله قند، چند بسته شکلات، یک کارتن سه یا چهار کیلویی بیسکویت، چهار یا شش قرص نان های محلی مانند چلپک یا چاپادی (بایستی جفت باشد)، قینگاچ و بخشی از پول شیربها (که دستمالی به دور آن گره زده اند) را به خانوادهٔ دختر می برند. البته تعداد افرادی که برای این کار در نظر گرفته می شوند، بستگی به فاصلهٔ خانهٔ دو خانوادهٔ پسر و دختر دارد. اگر نزدیک باشد، افراد زیادتری انتخاب می شوند اما اگر دور باشد، این کار از سوی ۵ الی ۶ نفر از ریش سفیدان طرف خانوادهٔ پسر صورت می گیرد . در آن روز تعدادی روسری و پارچه و طلا نیز برای عروس برده می شود که نزدیکان داماد که خانم بیشتر عهده دار این مراسم هستند به عروس هدیه را یکی یکی تقدیم می کنند

 

 

خود نکاه تویی نیز دارای نکات ریز خاصی از جمله بازوبسته کردن قیچی و پخش شربت آب وقند وهمچنین پخش اسکناس بین مهمانان می باشد، بعد ازنکاح طویی نیزنوبت شیرینی بردن به خانواده عروس یا به زبان نخورها شیطان گچمزبه منزل دختر می شود که بعد چند روز غایترقی (یعنی اندکی از وسایلی که از طرف پسر به خانه دختر رفته را باز گردانند) بعد  خانواده داماد به عروس اجناسی رو بسته به زمان ومکان خاص هدیه می دهند مثلا یازپایی، توموس پایی، عید پایی و یا بایرام قتلمه.

بعد از یک یا چند ماه بعد از دادن بها توسط پسروگرفتن جهیزیه توسط دختر عروسی برپا می شود که چند روز قبل از عروسی باز چند ریش سفیدبرای تعین تاریخ دقیق عروسی به سراغ پدر عروس می روند و تاریخ عروسی را مشخص می کنند.

 

آغاز مراسم عروسی:

عروسی نیز سه روز است که هر روز اسم خاصی دارد که به ترتیب گنگش، مصلحت و روز آخر اولی طوی می باشد در روز گنگش خانواده داماد با اهالی را به خانه خود دعوت می کند وبا علما مشورت می کند و ادامه عروسی با دوستان واقوام واهالی برگزار می شود.

عروسی ها قبلا در بین ترکمن ها یک هفته بوده ولی امروزه بخاطر برگزاری عروسی ها در یک ماه خاص مثل ماه ذی الحجه و شوال و یا عید قربان و ایام نوروز و یا تابستان و زیاد بودن عروسی ها، دو الی سه  روز خلاصه شده است.

روز قبل از عروسی، خانم های فامیل و معمولا نو عروس ها، همراه با چند نفر با پوشیدن لباس محلی، خانه به خانه می روند و اهالی روستا را به جشن عروسی دعوت می کنند، آقایان هم ریش سفید ها، آخوند ها و مردان روستا و همچنین پهلوان های کشتی رو دعوت می کنند.

 

 

روز اول :

روز اول عروسی، خانم های فامیل بیشمه درست کرده و از مهمان ها پذیرایی می کنند. شب نیز دوستان داماد دور او جمع شده و لباس دامادی تنش می کنند و جشن می گیرند. مردم روستا برای تبریک به خانواده داماد، نفری یک جفت "آت قولاق" و "سوجولیک حالتا" می آورند.

در آخر این مراسم خانم ها به تعدادی که خانواده عروس درخواست داده اند،آت قولالق و سوجیلیک حالتا را کنار می گذارند تا در عروس کشان ببرند.

روز بعد چن نفر به نمایندگی از طرف خانواده داماد، یک کیسه برنج و یک عدد گوسفن، به همراه آت قولاقها و سوجیلیک ها برای خانواده عروس می آورند

.

آت قولاق:

پارچه های مختلف با اندازه های یک متر و بیشتر که در قدیم به گردن اسب هایی که در عروس کشان بودند می بستند تا مشخص شود که برای عروسی است و جوانان فامیل عروس آنها را باز کرده برای خود می گرفتند.

امروزه آنها را به ماشین ها وصل می کنند.

 

 

سویجیلیگ حالتا:

قدیم بدلیل کاغذ کادو نبودن، مردم یک عدد کاسه ترکمنی یا قوری ترکمنی را همراه با مقداری خوراکی یا شیرینی داخل پارچه ای دوخته و کادو می اوردند.

امروزه با وجود کاغذ کادوهای مختلف، باز هم این رسم را فراموش نکردند و بجا می آورند.

روز عروسی ریش سفید ها، مردان، زن ها، دختران فامیل، اهالی روستا همه و همه در جشن عروسی شرکت کرده و به سمت خانواده عروس می روند تا عروس را بیاورند.

در این بین نیز شعر هایی می خوانند که نشان دهنده شادی آنها از این فامیل شدن و از این ازدواج است.

"اولی قرآنینگ باشی تبارک دیر یار یار

بوگون دوغانی مینگ تویی,مبارک دیر یار یار "

"اول قرآن سوره قرآن است ای یاران

امروز روز عروسی برادرم است ای یاران...

و شعرهایی از این قبیل توسط خانم ها خوانده می شود.

 

 سوجیلیگ های اشاره شده بعد از این که برای خانواده عروس آورده شد،خانواده عروس، به هر خانواده از نزدیکان خود یکی را به عنوان هدیه ی عروسی می دهند.

وقتی عروس را به خانه داماد آوردند، خانم ها برای خانم ها و دوستان داماد برای آقایان، سیب، انار، پول و شکلات وچیزهایی شبیه به آن را پرت می کنند تا آن ها بگیرند و دهنشان شیرین شود.

بعد از آن که عروس را به خانه داماد آوردند چند نفر از خانم های مسن، دریک ظرف روغن و در ظرف دیگری آرد می ریزند و با آرزوی اینکه عروس همیشه دستش به روغن و غذا پختن و نان پختن باشد یعنی با آرزوی سفره پربرکت، دست عروس را به روغن و آرد می زنند.

 

 

مسابقه اسب دوانی و کشتی:

مسابقه اسب دوانی و کشتی از جمله مهمترین رسم های ترکمن های جرگلان است که در روز عروسی برگزار می شود، مسابقه کشتی گورش در هر عروسی در بین ترکمن ها برگزار می شود.

بعد از برگزاری کشتی شب همان روز عروس آوران مراسم "قوشاق چوزمگ انجام می شود در این مراسم دوستان داماد، روسری بزرگی را گرفته و به دور کمر داماد گره می زنند، داماد را پیش عروس می آورند.

عروس هم که به همراه خانم ها نشسته و بعد از آمدن داماد یکی یکی گره های روسری دور کمر داماد زده شده را باز می کند...

می گویند این رسم برای این است که عروس بتواند در زندگی اشتمام گره های سخت روزگار را باز کند.

خانم های مسن با خواندن شعری، آرزوی خوشبختی برای عروس و داماد می کنند و با باز کردن گره توسط عروس، داماد با گرفتن آن روسری به دنبال دوستانش می دود، اعتقاد دارند که با زدن این روسری به پسران مجرد، بخت آنها نیز باز می شود.

یکی دیگر از مراسمات فردای روز عروسی مراسم کوچکی دارند که فقط خانم ها و دختران فامیل دعوت می شوند و روسری و "آناقی" که مخصوص خانم های ترکمن است را بر سر عروس می گذارند و برایشان آرزوی خوشبختی می کنند.

 

 

ضمنا بسته به وضعیت مالی داماد مسابقات اسب دوانی،کشتی ، یا اجرای آهنگ سنتی ترکمن بخشی و یا سخنرانی مذهبی برگزار می شود که اهالی نیز مشارکت صمیمانه ای دارند و به رسم یاد بود و هدیه مقدار پول یا جنس به عنوان کمک خرجی (قاتانجی) برای خانواده داماد اهدا می کنند.

 

گزارشی ارسالی از صاحب جمال رحیمی ، خبرنگار راه ساجده در رازو جرگلان




تاریخ : شنبه 25 شهریور 1396 | 02:54 ق.ظ | نویسنده : سیداحسان سیدی زاده | نظرات
.: Weblog Themes By VatanSkin :.